Pytanie prawie zawsze przychodzi jako reklamacja: magnes przywiera do części, która miała być nierdzewna, więc ktoś uznaje, że materiał jest niewłaściwy. Czasem jest. Często to jednak zupełnie poprawny 430 albo umocniony 304, a materiał zachowuje się dokładnie tak, jak powinien. O odpowiedzi decyduje gatunek i stopień odkształcenia na zimno.
Czy stal nierdzewna jest magnetyczna?
Zależy od grupy. Gatunki austenityczne – 304, 316, 321 – są niemagnetyczne w stanie wyżarzonym, o przenikalności względnej bliskiej 1,0, więc magnes praktycznie na nie nie działa. Gatunki ferrytyczne i martenzytyczne – 430, 430F, 410, 420 – są ferromagnetyczne i magnes przywiera do nich mocno. Stale duplex plasują się pośrodku. Jest jeszcze drugi efekt: obróbka na zimno zamienia część austenitu w 304 w martenzyt, dlatego wytłoczona lub silnie formowana część z 304 może wykazywać słabe przyciąganie, podczas gdy płaska blacha, z której powstała, nie. Dlatego magnes to szybki test sortujący, a nie świadectwo materiału.
| Grupa gatunku | Przykład (AISI) | Numer materiałowy (PN-EN 10088-1) | Zachowanie magnetyczne | Uwagi |
|---|---|---|---|---|
| Austenityczna | 304, 304L | 1.4301, 1.4307 | Niemagnetyczna po wyżarzeniu | Słabo magnetyczna tam, gdzie część jest umocniona lub wytłoczona |
| Austenityczna z Mo | 316, 316L | 1.4404, 1.4435 | Niemagnetyczna | Ten sam efekt umocnienia, zwykle słabszy |
| Ferrytyczna | 430 | 1.4016 | Magnetyczna | Stosowana na złączki czujników i układów wydechowych, gdzie magnetyzm jest dopuszczalny |
| Ferrytyczna łatwo skrawalna | 430F | 1.4104 | Magnetyczna | Typowy gatunek na toczone nakrętki sześciokątne czujników: czysto się skrawa i trzyma gwint |
| Martenzytyczna | 410, 420, 440C | 1.4006, 1.4021, 1.4125 | Magnetyczna | Gatunki hartowane na części zużywające się |
| Duplex | 2205 | 1.4462 | Częściowo magnetyczna | Zawartość ferrytu powoduje słabe do umiarkowanego przyciąganie |
| Utwardzana wydzieleniowo | 17-4PH | 1.4542 | Magnetyczna | Struktura martenzytyczna po starzeniu |
Dlaczego wytłoczona część z 304 może być magnetyczna
Martenzyt indukowany odkształceniem powstaje tam, gdzie materiał jest najbardziej odkształcony: na ściance wytłoczenia, na zgięciu, w dnie gwintu. Wytłoczona obudowa z 304 często przyciąga magnes na ściance, ale nie na kołnierzu, który doznał mniejszego odkształcenia. Wyżarzanie po formowaniu usuwa to w większości i przywróca stan niemagnetyczny; dlatego wymaganie magnetyczne dla silnie formowanej części trzeba uzgodnić albo jako „po wyżarzaniu”, albo z podanym limitem przenikalności.
Kiedy odpowiedź magnetyczna ma znaczenie
- Zespoły czujników i przyrządów – ferromagnetyczna część obok magnetycznego elementu pomiarowego może zafałszować odczyt. Gdzie to ma znaczenie, rysunek musi narzucać gatunek niemagnetyczny, a najczęściej pomijane są małe elementy: złączka, śruba, sprężyna.
- Kontrola dostaw – magnes rozdziela 430F od 304 w sekundę, dlatego mieszane dostawy złączek sprawdza się w ten sposób przed montażem.
- Transport i podawanie – przenośniki i zsypy magnetyczne przesuwają części z 430 i ignorują 304, co zmienia projekt linii.
- Spawanie i przyrządy – przyrządy magnetyczne działają na gatunkach ferrytycznych; części austenityczne wymagają docisków.
Jak sprawdzić to rzetelnie
Magnes odpowiada tak albo nie; nie podaje gatunku ani stanu. Jeśli magnetyzm ma znaczenie dla funkcji, podaj gatunek, a gdy potrzebny jest limit – przenikalność względną i miejsce pomiaru. Świadectwa materiałowe i analiza chemiczna to jedyny sposób potwierdzenia, co faktycznie dotarło. Stronę korozyjną tej samej decyzji opisuje czy stal nierdzewna rdzewieje; szersze ujęcie dla wszystkich metali – które metale są magnetyczne.
Kluczowy punkt
304 i 316 są niemagnetyczne po wyżarzeniu, ale słabo przyciągają tam, gdzie zostały umocnione na zimno; 430 i 430F są magnetyczne i takie pozostaną. Decyduj na podstawie funkcji, wpisz gatunek i stan na rysunku, a magnesu używaj do sortowania, nie do specyfikacji.
Częste pytania
Czy stal nierdzewna 304 jest magnetyczna?
Wyżarzony 304 jest praktycznie niemagnetyczny. Obróbka na zimno – wytłaczanie, gięcie, walcowanie gwintu – może tworzyć martenzyt indukowany odkształceniem, dlatego silnie formowana część może słabo przyciągać magnes.
Która stal nierdzewna jest magnetyczna?
Grupy ferrytyczne i martenzytyczne: 430 (1.4016), 430F (1.4104), 410 (1.4006), 420 (1.4021) oraz gatunki utwardzane wydzieleniowo, jak 17-4PH (1.4542). Magnes przyciąga je mocno.
Czy obróbka na zimno czyni stal nierdzewną magnetyczną?
Może. Odkształcenie zamienia część austenitu w 304 i 316 w martenzyt, który jest magnetyczny, więc reakcja magnetyczna rośnie tam, gdzie materiał był najbardziej obrabiany.
Jak uzyskać niemagnetyczną część ze stali nierdzewnej?
Podaj gatunek austenityczny, taki jak 304 lub 316, a przy silnie formowanych częściach wpisz na rysunku albo wyżarzanie po formowaniu, albo uzgodniony limit przenikalności wraz z metodą pomiaru.
Normy i źródła
- PN-EN 10088-1 – Stale odporne na korozję, część 1: wykaz stali odpornych na korozję (numery materiałowe).
- PN-EN 10088-2 – Stale odporne na korozję, część 2: warunki techniczne dostawy blach i taśm.
- ASTM A276/A276M – Standard Specification for Stainless Steel Bars and Shapes.
- PN-EN 10204 – Dokumenty kontroli (3.1) do potwierdzenia materiału.
Wartości przenikalności względnej to typowe zakresy publikowane przez producentów; zależą od gatunku, stopnia umocnienia i natężenia pola. Jeśli właściwość magnetyczna ma znaczenie, podaj gatunek i kryterium na rysunku.